نام علمی:
Origanum Vulgare L .Labiatae از خانواده‌ نعناع

Marjoram ، Wild Marjoram ، Oregano انگلیسی

نام‌های‌ رایج‌: آویشن‌ کوهی‌، پونه‌ کوهی‌، فودنج‌ جبلی‌و به زبان شیرین خودمان به آن توهلوجه گفته میشود.

مرزنگوش‌ وحشی‌ گیاهی‌ است‌ پایا که‌ بین‌ 30 تا 90 سانتیمتر رشد می‌کند و برگ ها متقابل‌، از نظر اندازه‌ متغیر و در پایین‌ بسیار بزرگ‌تر است‌. اما هرچه‌ به‌طرف‌ رأس‌گیاه‌ می‌رود کوچکتر شده‌ و به‌ شکل‌ تخم‌ مرغی‌ یا بیضوی‌ درمی‌آید. حاشیه‌ برگ ها صاف‌ یا کنگره‌ای‌ است‌. گلها به‌طول‌ 4 ـ 7 میلی‌متر به‌رنگ‌ صورتی‌ یا سرخ‌ به‌ شکل‌خوشة‌ افشان‌ روی‌ شاخه‌ها قرار دارد. زمان‌ گل‌ دادن‌ بین‌ تیر تا شهریور است‌. تمام‌قسمت های‌ گیاه‌ بوی‌ مطبوع‌ معطری‌ شبیه‌ آویشن‌ دارد.

مرزنجوش بستانی بومی جنوب غربی آسیا است و در کشورمان در مناطق جنگلی شمال به صورت خودرو یافت می شود که در کوههای منطقه خودمان (علمدار گرگر و کیامکی و ...) بوفور یافت میشود . این گیاه در طول رویش به هوای گرم، نور کافی و رطوبت متوسط نیاز دارد.

مرزنگوش‌ وحشی‌ حاوی‌ تانن‌، صمغ‌، اسانس‌ روغنی‌ فرار، ماده‌ تلخ‌، مقادیری‌ تیمول‌، گلوکوزید و سابونوزید است‌.

قسمت های‌ مورد استفاده‌ مرزنگوش‌ وحشی‌ سر شاخه‌های‌ گلدار آن‌ است‌ که‌ گیاه‌گلدار را پس‌ از جمع‌آوری‌ کردن‌ در سایه‌ در حرارت‌ کمتر از 35 درجه‌ سانتیگراد می‌خشکانند.
خواص‌ و اثرات‌ دارویی‌: طبع‌ مرزنگوش‌ وحشی‌ گرم‌ و خشک‌ است‌.مرزنگوش‌ وحشی‌ دارای‌ خواص‌ مقوی‌ معده‌ و بادشکن‌، معرق‌، ضد تشنج،‌ خلط‌آور، مسکن سرفه‌، ضد اسهال‌ و ضد التهاب‌، مقوی‌ عمومی‌، تنظیم‌ کنندگی‌ قاعدگی‌، ادرار آور، ضدعفونی‌ کنندة‌ مجاری‌ تنفسی‌ است‌ و برای‌ اسانس‌ آن‌ اثر التیام‌ دهنده‌ خون‌ و تصفیه‌کننده‌ خون‌ قائل‌ هستند.

خواص:
مرزنگوش‌ وحشی‌ در موارد سوء هاضمه‌، عفونت های‌ مجاری‌ تنفسی‌، کورک‌ و آبسه،‌ سرفه‌، نزله‌های‌ مزمن‌، آسم‌ مرطوب‌، زردی‌، درد گلو، دردهای‌ عصبی‌، آب‌آوردن‌ انساج‌، تأخیر حالت‌ قاعدگی‌، دردهای‌ ماهانه‌ زنان‌، ضدعفونی‌ کننده‌، خلط‌آور، ضد تشنج‌، استسقاء به‌کار می‌رود.
دم‌ کرده‌ 2 قاشق‌ غذاخوری‌ سر شاخه‌های‌ خرد شده‌ گیاه‌ در نیم‌ لیتر آب‌ جوش‌در درمان‌ سیاه‌ سرفه‌ و سایر سرفه‌ها و اسهال‌ به‌کار می‌برند.
از دم‌کرده‌ فوق‌الذکر به‌ شکل‌ غرغره‌ برای‌ رفع‌ التهاب‌ دهان‌ و گلو و به‌ شکل‌مالیدنی‌ برای‌ زخم‌ها به‌کار می‌رود.
برای‌ رفع‌ سنگینی‌ معده‌، نفخ‌ و ناراحتی‌های‌ کبدی‌ توصیه‌ می‌شود.
در موارد بی‌اشتهایی‌، ناراحتی‌های‌ هاضمه‌ یا صفراوی‌ مؤثر است‌. در استعمال‌خارجی‌ از اسانس‌ آن‌ به‌صورت‌ پماد برای‌ ضدعفونی‌ کردن‌ زخم‌ها و در تسکین‌رماتیسم‌ و دندان‌ درد و گوش‌ درد در استعمال‌ موضعی‌ آن‌ مصرف‌ دارد.
از دم‌ کرده‌ 10 تا 20 گرم‌ سر شاخه‌های‌ گلدار به‌مدت‌ 10 دقیقه‌ در یک‌
لیتر آب‌ جوش‌ پس‌ از صاف‌ کردن‌ و با عسل‌ شیرین‌ کردن‌ برای‌ درمان‌ بیماری های‌ دستگاه‌تنفسی‌، به‌عنوان‌ صاف‌کنندة‌ خون‌ و نیز برای‌ تسهیل‌ هضم‌ و تسکین‌ دردهای‌ماهانه‌، روزانه‌ سه‌ فنجان‌ تناول‌ نمایید.
جوشانده‌ 20 تا 30 گرم‌ سر شاخه‌های‌ گلدار آن‌ در یک‌ لیتر آب‌ را با عسل‌شیرین‌ کنید. خوردن‌ 3 تا 4 فنجان‌ از این‌ محلول‌ بین‌ غذاها برای‌ بیماران‌ مبتلا به‌تنگی‌ نفس‌ توصیه‌ شده‌ است‌.
اگر چه به عنوان ادویه پیتزا از آن استفاده می شود ولی مرزنگوش وحشی توسط چینی ها برای استفراغ، اسهال ، یرقان و خارش استفاده می شود. از تیره نزدیک مارجورام بوده و برای درد مفاصل، سرفه و به عنوان شربت سینه استفاده می شود.

بطور کلی: برگ ها و سرشاخه های گلدار این گیاه دارای خواص درمانی چون ضد نفخ، آرام بخش، مقوی معده و خلط آور هستند و در استعمال خارجی برای التیام زخم ها کاربرد دارند.
این گیاه در بیماری هایی مانند مالیخولیا ، لقوه ، فلج ، تنگی نفس ،‌خفقان ، قاعدهآور، شادیآور ، برطرف کننده کک مک ، برونشیت ، سیاتیک ، تقویت معده ، بیخوابی و بدبویی عرق کاربرد دارد.
طبع مرزنجوش گرم و خشک است ، برای رفع سردرد بلغمی از دم کرده مرزنجوش استفاده شود، 5 گرم با یک لیوان آب جوش در فلاکس ریخته به مدت 20 دقیقه درب فلاکس محکم باشد، سپس استفاده شود.
برای لقوه و مالیخولیا از دم کرده مرزنجوش مانند دستور رفع سرد بلغمی استفاده شود.
برای درمان فلج امراض عصبی از دم کرده مرزنجوش 10 گرم در 150 سیسی آب به صورت مالیدن استفاده کنید.
دم کرده مرزنجوش را برای از بین بردن آب زیادی دهان مزه مزه کنید سپس آب آن را بیرون بریزید.
برای رفع بستگی (کری) گوش پنبه را با دم کرده غلیظ مرزنجوش آغشته کنید و در گوش بگذارید.
دم کرده مرزنجوش برای التیام درد سینه ، تنگی نفس ، درد قلب و خفقان مفید است.
مصرف کنندگان در نظر داشته باشند که استفاده زیاد مرزنجوش برای کلیه مضر است.

به امید سلامتی همه اهالی آراز چایی ((یاشاسین آراز ماهالی))
فرید بدرنژاد